OODA Loop

De OODA loop is een concept dat is ontleend aan de militaire wereld.  OODA is de acronym die wordt gevormd door de eerste letters van de woorden Observe, Orient, Decide en Act (Observeren, Oriënteren, Besluiten en Handelen).  Dit concept, ontwikkeld door de militaire strateeg Kolonel John Boyd van de US Air Force, wordt vooral toegepast op strategisch niveau in gevechtsoperaties.  Tegenwoordig wordt deze cyclus ook regelmatig toegepast in commerciële situaties en bij het beter begrijpen van leerprocessen.

De OODA loop speelt een belangrijke rol in juridische, commerciële en militaire strategievorming.  Volgens Boyd bestaat het besluitvormingsproces uit een zich voortdurend herhalende cyclus van observeren, oriënteren, besluiten en handelen.  De kern van het concept bestaat hierin dat wanneer een eenheid – mens of organisatie – de cyclus van observeren van en reageren op zich ontwikkelende gebeurtenissen sneller kan doorlopen dan een opponent, deze daarmee “in” de besluitvormingscyclus van de opponent kan komen en hieruit strategisch voordeel kan halen.   

Boyd ontwikkelde het concept om te verklaren hoe iemand zijn/haar energie kan inzetten om een opponent te verslaan en zodoende kan overleven.  Boyd benadrukte dat “De Loop” feitelijk een verzameling in elkaar grijpende individuele loops betreft die continu actief zijn gedurende een gevecht.  Ook de fase waarin het gevecht zich bevindt is van groot belang op de ideale toewijzing van energie en bronnen. 

Het diagram van Boyd laat zien dat alle besluiten zijn gebaseerd op de observaties van de zich voordoende en ontwikkelende situatie enerzijds en de impliciete filtering van het probleem anderzijds.  De observaties bevatten de ruwe informatie waarop de besluiten en handelingen zijn gebaseerd.  De “geobserveerde informatie” moet worden verwerkt om het geschikt te maken – dit is de oriëntatie – voor besluitvorming.  In de aantekeningen bij een van zijn presentaties merkt Boyd op:

“De tweede O, van Oriëntatie – als de verzameling van onze afkomst, culturele traditie en voorgaande ervaringen – is de belangrijkste stap in de OODA loop, omdat deze bepaalt hoe we tegen de situatie aankijken, op welke wijze we een besluit nemen en op welke wijze we handelen”

De OODA loop is oorspronkelijk een beschrijving van het proces van een enkel persoon.  Dit impliceert dat besluitvorming en handelen van een team nog vele malen complexer is, aangezien elk individu zijn of haar eigen culturele waarden, afkomst, ervaringen en andere voorgaande informatie heeft, die van invloed zijn op het gehele proces.  Dat verklaart waarom besluiten vaak blijven steken of lange tijd in beslag nemen.  Het gevolg hiervan is een verlies van snelheid en daarmee een verlies van een mogelijk strategisch voordeel.  Sneller besluiten en handelen dan concurrenten levert immers de mogelijkheid om “in te breken” in de OODA loop van de concurrenten en te anticiperen op hun besluitvorming.  Het gevolg daarvan is dat we onvoorspelbaar worden en verwarring zaaien, waardoor de kwaliteit en snelheid van het besluitproces van de concurrent nog verder achteruit gaat.   

Harry Hillaker, een oud collega van Boyd, formuleert het als volgt:

"De sleutel tot succes is het verdoezelen van je intenties en deze onvoorspelbaar te maken voor je opponent, terwijl je tegelijkertijd zijn intenties verheldert.  Hiervoor is het nodig om in een hoger tempo te opereren.  Zodoende creëer je snel wisselende omstandigheden die je opponent er van weerhouden om zich op tijd aan te passen of adequaat te reageren.  Zijn bewustzijn van en controle over de situatie zal daardoor worden gereduceerd."

De OODA draagt ook bij aan het combineren van gestaltpsychologie, cognitiewetenschappen en speltheorie. Nutstheorie (Utility theory) – de basis van speltheorie – beschrijft hoe beslissingen worden genomen op basis van de gepercipieerde waarde van een bepaalde handeling of actie.  De OODA loop laat zien dat een speler eerst informatie verzamelt (Observatie), deze informatie op waarde schat en van een bepaalde betekenis voorziet (Oriëntatie) alvorens een beslissing te nemen (Besluit).  Het laat zien dat het nut dat een speler “zoekt” tijdens de besluitvormingsfase kan worden beïnvloed door een aanpassing van de informatie die hij oorspronkelijk verzamelt en het cognitieve model dat hij hanteert tijdens de oriëntatiefase.